Psychosen algemeen

Een psychose is een periode waarin iemand dingen denkt, ziet of hoort die er niet zijn en daardoor het contact met de werkelijkheid verliest.

Wat is het?

Bij een psychose verliest iemand de controle op de werkelijkheid. Er worden dingen waargenomen (bijvoorbeeld gezien, gehoord of geroken) die er niet zijn. Daardoor ontstaan ook klachten in het dagelijks leven. 

Een psychose komt bij verschillende stoornissen voor. Ook kan het gebruik van sommige middelen een psychose veroorzaken. Bijvoorbeeld bij:  

Symptomen

Psychosen zijn voor iedereen anders. De psychotische klachten kunnen enorm verschillen. We verdelen ze in twee groepen: positieve symptomen en negatieve symptomen.

Positieve symptomen

Veel mensen denken bij positieve symptomen aan leuke symptomen. Maar dat is niet wat men ermee bedoelt. Positieve symptomen, zijn symptomen die bij mensen zonder psychose niet voorkomen. Bijvoorbeeld:

  • Wanen
    denkbeelden die niet overeenkomen met algemeen geaccepteerde opvattingen of ideeën. De patiënt is niet van de beelden af te brengen met logisch redeneren. Wanen gaan vaak gepaard met paranoia. Bij paranoia is er sprake van overmatige achterdocht. Iemand denkt bijvoorbeeld dat er overal camera’s of microfoons verstopt zijn. Of dat er complotten zijn. Of dat hij of zij gezocht wordt door de politie. 
  • Hallucinaties
    waarnemen van zaken die er niet zijn. Zoals stemmen horen, beelden zien, geuren ruiken, aanrakingen voelen of een vreemde smaak proeven.
  • Verward
    in denken, handelen, spreken en/of schrijven . Vaak chaotisch. Soms te langzaam, soms juist te snel.   
  • Verstoorde emoties
    Iemand ervaart emoties die niet bij een situatie passen. Bijvoorbeeld hard lachen op een begrafenis 
Negatieve symptomen

Met de negatieve symptomen bedoelen we de symptomen waaruit blijkt dat er gedrag of gevoel verdwenen is, dat er toen het goed ging wel was. Bijvoorbeeld:

  • Moeite om tot actie te komen
  • Nare gedachten en gevoelens
  • Vlakke gezichtsuitdrukking
  • Somber zijn, nergens zin in hebben, niets voelen 
Symptomen van desorganisatie

Mensen met een psychose hebben soms ook last van een chaotische manier van denken of handelen. Soms zijn verhalen moeilijk te volgen, omdat steeds van onderwerp wisselt. Of gebruikt iemand halve of door elkaar gehusselde zinnen.

Soms ook lukt het iemand niet om dingen af te ronden en lijken de dingen die hij of zij doet doelloos.

Voor iedereen anders

Niet alleen de symptomen bij een psychose zijn bij iedereen anders. Ook het patroon van de klachten kan heel verschillend zijn. Soms komen en gaan de symptomen, voor anderen zijn ze er permanent. Sommige mensen hebben vriendelijke stemmen die zich redelijk op de achtergrond houden. Anderen horen negatieve stemmen die heel luid zijn en veel aandacht opeisen. Psychotische klachten zijn pas een probleem als ze u hinderen in het dagelijks leven.

Waarschuwingssignalen

Vaak, maar niet altijd, wordt een psychose uitgelokt door toegenomen spanning. Bijvoorbeeld door een nare gebeurtenis of juist een heel leuke onverwachte gebeurtenis.

Voordat iemand in een psychose raakt, zijn er vaak al kleine signalen. Deze signalen noemen we ook wel ‘waarschuwingssignalen of herkenningssignalen’. Hieronder staan er een aantal opgesomd:

  • Verandering van slaap
    iemand is bijvoorbeeld vaker wakker, of heeft moeite met inslapen
  • Verandering van eetlust
    iemand heeft meer of juist minder honger 
  • Verandering in stemming
    iemand is eerder prikkelbaar of chagrijnig of juist heel kort heel vrolijk
  • De overtuigingen van iemand veranderen
    iemand raakt weer meer geïnteresseerd in religieuze zaken of raakt overtuigd dat er een complot tegen hem of haar is
  • Verandering in het sociale contact
    iemand heeft veel minder contact met vrienden of familie of juist veel meer contact
  • Het wordt moeilijker om de medicatie regelmatig te nemen
  • Minder aandacht voor het uiterlijk
  • Moeite met concentreren
  • Te snelle gedachten
  • Gespannen, nerveus 
  • Nachtmerries
  • Drugs- of alcoholgebruik 
  • Meer conflicten (ruzies) 
  • De omgeving vreemd vinden
  • Angst dat de omgeving hem of haar iets aan wil doen


De herkenningssignalen zijn ook voor iedereen anders. Het is belangrijk om de herkenningssignalen van iemand die psychosen heeft goed te kennen. Zowel voor de patiënt zelf als voor de omgeving. Hoe eerder er wordt ingegrepen hoe beter de behandeling aanslaat.

Ontstaan

Aanleg

Psychosen kunnen om verschillende redenen ontstaan. De ene persoon is gevoeliger voor het ontstaan van psychotische klachten dan een ander. Bij sommige mensen gaat het normale inbeeldings- en interpretatievermogen makkelijker over in een psychose dan bij anderen.

Levensgebeurtenissen

Naast aanleg spelen ook levensgebeurtenissen een rol bij het ontstaan van een psychose. Een heftige gebeurtenis, zoals het overlijden van iemand in de naaste omgeving, een verhuizing of een verandering van baan, kunnen een psychose triggeren. Ook kunnen psychoses worden veroorzaakt door hormonale schommelingen. Bijvoorbeeld bij zwangerschapspsychose of kraambedpsychose.

Ook extreem slaaptekort en drugsgebruik kunnen tot een psychose leiden. Bij alcoholvergiftiging staan de psychotische verschijnselen bekend als delirium. Een psychose kan ook een reactie zijn op een ernstige depressie of burn-out. 

Behandeling

De behandeling richt zich op een aantal zaken:

- bestrijden van de klachten

- kennis opdoen over de ziekte

- beperken van invloed van de ziekte op het dagelijks leven

Psychologische interventies

Psychologische interventies helpen om inzicht te krijgen in gedachten en gedrag en de invloed daarvan op gezondheid. Cognitieve gedragstherapie is een interventie die vaak worden ingezet bij de behandeling van psychosen. Bij deze vorm van gesprekken wordt gezocht hoe informatie door de patient verzameld wordt en hoe vergissingen bij de informatieverwerking voorkomen kunnen worden. Dit is zinvol als een psychose opgetreden is, of wanneer er een sterk verhoogde kwetsbaarheid is om psychoses te krijgen.

Wanneer de invloed van de kwetsbaarheid om psychoses te krijgen op het dagelijks leven groot is, treedt er rouw op. Dit is ook onderwerp van gesprek. Zowel met de patiënt als met naasten.Daarnaast kunnen op indicatie trainingen worden aangeboden om het geheugen, de aandacht en de sociale vaardigheden te verbeteren. 

Psycho-educatie is bedoeld om kennis te krijgen over de kwetsbaarheid om psychoses te krijgen. Door signalen en symptomen te herkennen en te leren wat goed is voor de gezondheid wordt bevorderd dat grip op de ziekte ontstaat. Een kenmerk van een psychose is dat niet vanaf een afstand naar de eigen situatie gekeken kan worden. Daarom vindt de psycho-educatie aan de patiënt vooral plaats wanneer de psychose afgenomen is. Ook voor naasten is het belangrijk zich goed te informeren.

Wat kunt u zelf doen

Een psychose is een stressvolle toestand. Daarnaast geeft stress ook een verhoogde kans op een psychose. Wat spanning geeft, verschilt per mens. Daarom is het goed te onderzoeken welke omstandigheden stress geven en waardoor je ontspant. Wanneer je dat van jezelf weet, kun je bewuster keuzes maken die je helpen in balans te blijven.  

Medicijnen

Antipsychotica hebben als doel de psychotische verschijnselen te verminderen en de angst te verlagen.. Voor het vinden van het juiste medicijn en de juiste dosering is een goede samenwerking tussen de arts en de patiënt heel belangrijk.

Rol van de omgeving/familie

Omdat het belangrijk is om de verschijnselen goed in kaart te brengen, hebben de personen in de omgeving van de patiënt een grote rol bij de behandeling. Informatie van familie en vrienden over de patiënt zijn heel belangrijk voor een succesvolle behandeling. 

Daarnaast wordt met familie besproken welke rol zij voor de patiënt willen en kunnen hebben bij het herstel. Ook heeft de familie eigen vragen en behoefte aan ondersteuning, waarvoor aandacht moet zijn in de behandeling.

Deel uw ervaringen met ons

De behandelaren willen graag van u weten wat voor u in de behandeling goed werkt. Laat daarom weten wat uw ervaring is met de therapie en de medicijnen. Het werkt het gemakkelijkste als u open bent over uw ervaringen en uw keuzes, ook als deze anders zijn dan het advies van de behandelaren.

Mist u iets in onze Kennisbank?  Of heeft u een opmerking over de tekst?  Vertel het ons: ehealth@antesgroep.nl        |        Disclaimer